داد و بدون ذكر نام دكتر سحابى ، به ردّ استدلال‌هاى وى پرداخت و اين در عمل موجب « مباحثه‌اى » مكتوب گرديد كه ما هر دو بحث را ، در اين مجموعه نقل كرده‌ايم . لازم به يادآورى است كه مرحوم آيةالله شيخ على مشكينى ، بر خلاف استاد علامه طباطبائى ، نگاه مثبتى به نظريه دكتر سحابى دارد و در واقع مسئله تكامل مورد نظر وى را در جلسات درس تفسير قرآن خود مطرح ساخته و آن را مىپذيرد . و خوشبختانه بحث‌هاى ايشان در اين رابطه نخست به عربى و سپس به زبان فارسى ، در حوزه علميه قم چاپ و منتشر گرديده است . براى روشن شدن بيشتر اين مسئله كه البته از لحاظ مذهبى و علمى ، موضوع با اهميتى است ، بى مناسبت نيست كه اشارتى بيشتر به عمل آيد : . . . مرحوم دكتر سحابى هدف خود را از تأليف كتاب خلقت انسان چنين توضيح مىدهد : منظور ما در اين كتاب ، مطالعه در آيات قرآن از نظر خلقت انسان و موجودات زنده ، با استفاده از نتايج علمى تكاملى روز مىباشد ، و همان‌طور كه در مقدمهء نشريهء « قرآن و تكامل » متذكر شده‌ايم ، اگر در بررسى و تفسير آيات الهى اطلاعات و نتايج مسلمهء علمى را نيز به عنوان مفتاح به كار بريم ، حقايق تازه‌اى از منبع پرفيض قرآن براى ما جلوه مىكند كه هم بينش ما را به گوشه‌اى از دستگاه بى انتهاى كائنات زيادتر مىكند ، و هم خضوع و ايمان ما را نسبت به آفريدگار دانا و تواناى آن ، بيشتر و محكم‌تر مىسازد . از اين جهت بى مناسبت نيست كه پيش از بحث در آيات ، خلاصه‌اى از مباحث علوم زيستى ، راجع به انواع موجودات زنده و ساختمان تشريحى آنها را به زبان ساده بيان نموده و نتايجى را كه از مطالعهء راجع به پيوستگى نسلى و تكاملى آنها به دست آورده‌اند ، مختصراً يادآور شويم . . . در بخش اول كتاب ، شواهدى از علوم زيستى در زمينهء تغيير تدريجى صفات طبيعى موجودات زنده را اجمالًا ذكر خواهيم كرد ؛ و در